z23. Baardige man tegenover een everzwijn
Koorzijbeuk
Een baardige man met hoofdsluier, bandeliers over de schouders, tegenover een everzwijn met grote slagtanden. Is het de uitbeelding van het spreekwoord 'den beer leiden', dat wil zeggen, een vrolijk leven lijden? In de koorbanken van de Martinikerk te Bolsward schijnt de voorstelling van een man met een dansend zwijn op dit gezegde te duiden. Het zwijn, wild of tam, kan in de middeleeuwse symbolenwereld beeld zijn van de demon van lust, van kettrij, in het algemeen van krachten vijandig aan de deugd van de ziel (Psalm 80, v. 13), maar komt ook voor in de uitbeelding van werken der maand september, wanneer de zwijnenjacht geopend is. (afb. 208)
C. Peeters, 'De Sint Janskathedraal 's-Hertogenbosch' (1985) 248-249, 278
Glaudemans
De koorzijbeuken en de straalkapellen 1350-1385
De zwikreliëfs van de koorzijbeuken
|
In de aansluitende travee bleef het bovenste deel van het zwikreliëf vrij goed bewaard (z23). Links is een bebaarde man zichtbaar met wild krullend haar, een met bloemen afgezette hoofdband en een uiteen wapperende, geplooide hoofddoek. Opvallend is de gefronste weergave van het gezicht met diepe rimpels in het voorhoofd. De man draagt een wambuis met wijde mouwen en over de schouders in V-vorm draagriemen die zijn versierd met knopen of rozetten. Nog juist is zichtbaar dat de man een lange spies of speer vasthoudt, al zijn alleen de afdrukken ervan bewaard. Op de rechter zwik is zichtbaar dat het uiteinde van de spies hier in de keel van | 88 |
|
een wild zwijn stak. De afgebroken punt ervan in de keel is nog zichtbaar, net zoals een afgebroken ondersteuning van de gebeeldhouwde spies. Het zwijn is afgebeeld met opengesperde bek, duidelijk de slagtand tonend. De snuit, ogen, oren van het beest, maar ook de wilde borstelstrook op de rug zijn nog geheel intact. Alleen het bovenste blok van de zwikvulling bleef hier op zijn plaats, zodat de rest van het zwijn ontbreekt. Het lijkt erop dat hier de zwijnenjacht is uitgebeeld, zoals ook op vele middeleeuwse schilderingen en miniaturen. Er werden speciale zwijnsperen en werpspiesen voor gebruikt die waren voorzien van weerhaken. Na het spiesen moest het beest uiteindelijk met een dolk of mes worden afgemaakt. De algemeen gangbare zwijnenjacht kan hier symbolisch zijn gebruikt als weergave van de bestrijding van lust of ketterij, of bedreigingen van de deugd van de ziel, met welke verschijnselen zwijnen werden geassocieerd.27 | 89 |
| Noten | |
| 27. | Peeters 1985 A, 249 |
Ronald Glaudemans, De Sint-Jan te 's-Hertogenbosch : Bouwgeschiedenis en bouwsculptuur 1250-1550 (2017) 88-89
Artikelen
| 1935 |
Jan MosmansIconografie van het choor en de straalkapellen der St. Jan te 's-Hertogenbosch (No. 23)'s-Hertogenbosch 1185-1935 ('s Hertogenbosch 1935) 144, 146 |
|
| 2004 |
Wim HagemansVerborgen schatten onder de kap van Sint-JanBrabants Dagblad maandag 12 januari 2004 | 11 |
Afbeeldingen
-
1973
-
Onbekend
Literatuur en bronnenpublicaties
Harry Boekwijt, Ronald Glaudemans en Wim Hagemans, De Sint-Janskathedraal van 's-Hertogenbosch (2010) 67, 147
Ronald Glaudemans, De Sacramentskapel : Bouwgeschiedenis, restauraties en bouwhistorische opname (2009) 12, 64-66
Ronald Glaudemans, De Sint-Jan te 's-Hertogenbosch : Bouwgeschiedenis en bouwsculptuur 1250-1550 (2017) 88-89
C. Peeters, De Sint Janskathedraal te 's-Hertogenbosch (1985) 248-249, 278
n: vermelding in een voetnoot
Bossche Encyclopedie |